Bitterstoffen
Bitter in de mond maakt het hart gezond
Bitterstoffen
Bitterstoffen vormen wat hun chemische structuur betreft, geen eigen groep zoals de glycosiden of alkaloïden. Het enige dat bitterstoffen met elkaar gemeen hebben, is hun bittere smaak en daaraan gekoppeld de werking ervan in het menselijk lichaam. Ze hebben een stimulerende werking op de afgifte van maag- en darmsappen, en ondersteunen daarmee de spijsvertering. Bitterstoffen worden over het algemeen ingezet bij problemen met de maag, darm, lever of gal. Je vindt ze daarom terug in maagbitters en kruidenlikeuren.
Bitter is de sterkste smaakkwaliteit die we hebben. Vooral in de kinderjaren zijn de smaakpapillen waarmee we bitter proeven in grote hoeveelheid aanwezig. Deze nemen af naarmate we ouder worden. Dit verklaard waarom kinderen gevoeliger op bittere stoffen reageren als volwassenen.
Bitterheid wordt uitgedrukt in de bitterwaarde. Een bitterwaarde van 1.000 geeft aan dat een oplossing van 1 gram bitterstoffen in 1000 ml water nog net een bittere smaak geeft. Een hoge bitterstofwaarde heeft bijvoorbeeld Absintalsem (Artemisia absinthium), zwakke waarden hebben bijvoorbeeld de Paardenbloem (Taraxacum officinale) of sla.
Bitterstoffen worden niet alleen ingedeeld naar bitterwaarde maar ook naar hun samenstelling. Sommige bitterstoffen zijn pure bitterstoffen, sommige bitterstoffen bevatten daarnaast ook etherische olie, scherpe stoffen of slijmstoffen die mede bepalend zijn voor de smaak en de heilzame werking. In de onderstaand tabel vind je hiervan een overzicht met daarin een aantal voorbeelden van bitterstofplanten.
Amara
tonica
Uitsluitend bitterstoffen
Toniserend
(opwekkend , versterkend)
Artischok
Gele gentiaan
Duizendguldenkruid
Paardebloem
Amara
acria
Bitterstoffen met scherpe stoffen
Vurige smaak.
Toniserend en stimulerend (spijsvertering en darmperestaltiek opwekkend)
Gember
Galgant
Kurkuma
Amara
aromatica
Bitterstoffen met etherische oliën
Bevatten naast toniserende ook eigenschappen van de etherische olie: rustgevend, krampverminderend, antibacterieel, etc.
Alsem
Bijvoet
Engelwortel
Hop
Duizendblad
Amara
mucilaginosa
Bitterstoffen met slijmstoffen
Slijm beschermt de slijmhuid tegen maagzuur, ontstekingen en andere slijmhuid irriterende stoffen.
IJslandsmos
Bittere kruiden en hun werking
Werking
Bitterstoffen wekken de eetlust op, zorgen voor de aanmaak van spijsverteringssappen, ondersteunen de vertering en zorgen voor een betere opname van voedingsmiddelen. Bitterstoffen kunnen daarom ondersteunend werken bij anorexie, bij galblaas- en pankreasstoringen, obstipatie, maagzwakte en dyspepsie en verbeteren het milieu in de darm. Daardoor bevorderen ze indirect ook het immuunsysteem.
"Bitter in de mond maakt het hart gezond". Als tonicum werken bitterstoffen algeheel versterkend en verwarmend op ons lichaam. Ze ondersteunen stofwisselingsprocessen, bevorderen de bloedsomloop en sterken ons hart. Verderop vind je een aantal bittere planten en hun werking.
Inname
Het beste werken deze stoffen wanneer ze ongeveer een half uur voor de maaltijd (of juist na de maaltijd) worden ingenomen. Omdat de werking in de mond begint, dienen deze stoffen niet gezoet te worden met bijvoorbeeld honing. Is de thee te bitter dan liever wat water erbij doen voor de verdunning. Omdat bitterstoffen gevoelig zijn voor hitte kun je het beste het gekookte water even laten staan totdat deze onder de 100 graden is afkoelt en dan pas over de kruiden gieten. Koude toebereidingen zijn bitterder en werkzamer. Daarom worden aperitieven en digestieven vaak in de koelkast bewaard.
Niet innemen bij
- Galstenen
- Te hoog maagzuurgehalte (hyperaziditeit)
- Maagzweer of twaalfvingerige darm zweer
Planten met bitterstoffen
Hieronder vind je een overzichtstabel van een aantal bitterstofplanten met hun heilzame werking.
Duizendblad
Absintalsem
Krampstillend in het verteringssysteem.
Bij gevoelige maag en darm.
Gele gentiaan
Galgant
Paardebloem
Duizendblad
Duizendguldenkruid
Absintalsem
Hartversterkend en
doorbloedings-bevorderend,
Bij lage bloeddruk, Ouderdomshart,
Hartzwakte, Zwakke doorbloeding
Gele gentiaan
Kalmus
Duizenguldenkruid
Absintalsem
Sterkend
Bij zwaktetoestanden, herstel,
depressiviteit, kou in in het lichaam
geestelijke vermoeidheid
Gele gentiaan
Waterklaver
Gember
Duizendguldenkruid
Absintalsem
Verbeterd immuunsysteem en
koortsverlagend.
Bij verkoudheid, zwak immuunsysteem, koorts
Bereiding en gebruik
Hieronder vind je een aantal recepten die je thuis kunt uitproberen.
Heidelberger 7 kruiden poeder
Dit bittere kruidenmengsel dat bekend staat als "Heidelberger 7 kruiden mengsel" en ook als zodanig te koop is, is samengesteld door de monnik Bertrand Heidelberger (1845) die tevens natuurgenezer was. Het bevat verschillende bittere kruiden die gunstig zijn voor de spijsvertering.
De volgende ingrediënten worden tot een heel fijn poeder gemalen:
- Bevernelwortel (75gr.)
- Alsemkruid (40gr)
- Karwij zaad (50gr)
- Jeneverbes bessen(50gr)
- Anijszaadjes (40 gr)
- Bittere venkelzaadjes (50 gr)
- Duizendbladkruid (40gr)
Neem een mespuntje van het poeder 5-10 min in je mond en laat het met speeksel inweken. Daarna doorslikken of met een slokje water opdrinken. Je kunt ook een halve theelepel in een beker met heet water oplossen en als thee opdrinken.
De kruiden stimuleren alle organen die bij de vertering betrokken zijn, maag, darm, alvleesklier, lever en gal. De etherische oliën die aanwezig zijn werken bovendien positief op de ademwegen.
Theriak
Het tweede recept is een recept voor een Levenselixer van Ursel Bühring uit "Praxis Heilpflanzenkunde". Inwendig kun je de Theriak als kuur gebruiken: 3 weken inname, 1 week pauze en vervolgens weer drie weken inname; 2 keer per dag 10 - 30 dr. met water of thee.
Ingrediënten:
- 10 g Goudsbloem-bloemen
- 2g Tormentil wortel
- 18 g Kalmoes wortel
- 2g Engelwortel wortel
- 5g Nootmuskaat
- 10g Gele gentiaan wortel
- 5 g Kardemom
- Kaneelschors (niet de ronde staafjes uit de supermarkt maar de echte kaneelschors uit de toko)
- 1250 ml Wodka (of een ander alcohol met 40%)
Doe alle bovenstaande ingrediënten in een glazen fles of pot en giet hierover 700ml wodka. Schud alles goed door en laat de kruiden 10 dagen bij kamertemperatuur trekken. Schud de fles/pot af en toe door. Vervolgens giet je de alcohol door een zeef en bewaar je deze ineen fles. Het kruidenmengsel vang je op en zet je opnieuw aan met de overgebleven 550ml alcohol. Deze wordt opnieuw 10 dagen onder dagelijks schudden gemazereerd en vervolgens gezeefd. De twee vloeistoffen doe je daarna bij elkaar en je elixer is klaar voor gebruik. Je kunt 100ml afvullen in een klein flesje met druppelaar dopje en iedere dag 2 x 10 tot 30 druppels opgelost in een beetje water innemen.
Ook uitwendig is dit kruidenelixer te gebruiken bij lokale ontsteking of insectenbeten. Het werkt ontstekingsremmend, samentrekkend, lokaal doorbloeding bevorderend en ontsmettend.
Zweeds kruidenbitter
Je kunt ook zelf heel makkelijk het Zweedse kruidenbitter van Maria Treben maken. Het kruidenmengsel hiervoor kun je kant en klaar via het internet kopen. Deze kruidenmix voeg je vervolgens toe aan een halve liter jenever of brandewijn van tenminste 38%. Gedurende 4-6 weken schud je de fles iedere dag een keer door. Daarna giet je het kruidenbitter door een zeefje en vul je het terug in de fles. Het is nu klaar voor gebruik.
In plaats van een kruidenbitter kun je van het poeder ook een thee maken of het oplossen in een glas water of vruchtensap.
Literatuur
- Praxis Heilpflanzenkunde, Ursel Bühring und Michaela Girsch. Haug, 2016
- Heilpflanzenpraxis Heute, S. Bäumler. Elsevier, 2007