Veldsalie                                           25 mei 2026

In de wei...

bloeit op dit moment van alles: Veldsalie, rode Klaver, Duizendblad, Boterbloem, Wilde Peen, Fluitenkruid, Walstro, Margrieten, Campanula, Beemdkroon, gewone Berenklauw en nog veel meer. Maar als je pech hebt is de hele weide net afgemaaid wanneer je iets wilt verzamelen. Vanaf midden mei wordt er als de weersomstandigheden goed zijn door veel boeren gemaaid, vooral op intensief benutte weiden met gras voor melkvee- en veeteelt. Bij klassieke hooigraslanden wordt hier in Oostenrijk traditioneel iets later gemaaid zodat het gras kan rijpen voordat het wordt gedroogd of geensileerd. In gebieden met een ecologische waarde wordt nog later gemaaid, zo tussen 15 juni en 15 juli, om insecten hun voedingsbron niet weg te nemen en insecten en andere dieren een toevluchtsoord voor voortplanting te bieden.

In Oostenrijk kom je nog veel graslanden tegen met een grote verscheidenheid aan wilde kruiden. Deze weiden zijn een paradijs voor insecten (zoals bijen en vlinders) en een lust voor het oog. Kruiden groeien vooral op magere gronden. Dit zijn gronden die niet teveel bemest worden waardoor het gras niet zo snel groeit en andere planten ook de kans krijgen om zich te ontwikkelen. Op sterk bemeste (voedselrijk of intensief) graslanden groeit voornamelijk gras, eventueel met wat Paardenbloemen, Boterbloemen en gewone Berenklauw. Door een laag nutriëntengehalte worden zeer soortenrijke weiden gecreëerd wat zorgt voor een grotere biodiversiteit.

Ook de Veldsalie komt op magere, kalkhoudende grond voor. Veldsalie (Salvia pratensis) is een prachtige plant wanneer ze in bloei staat, één van mijn lievelingskruiden die ik op dit moment in de wei tegenkom. Helemaal in kombinatie met wit en roze bloeiende veldkruiden als Beemdkroon, Rode klaver, Duizendblad en Fluitenkruid. Met haar blauw-violette lipvormige bloemen is ze een bijzondere verschijning. Ze groeit daar waar de weide droog en mager is, op zonnige hellingen waar insecten zoemen en de geur van wilde kruiden in de lucht hangt. Deze weinig bemeste, arme gronden worden overal steeds zeldzamer door het intensieve gebruik van graslanden voor het vee. In Nederland staat de Veldsalie helaas op de rode lijst van planten maar gelukkig kom ik de Veldsalie hier overal nog tegen. Vooral op hellingen waar niet goed bemest kan worden. 

Aan de lipvormige bloemen kun je duidelijk zien dat de Veldsalie lid is van de Lipbloemenfamilie, net als de echte Salie (Salvia officinalis) die een vaste plaats heeft verworven binnen de fytotherapie. De Veldsalie is als geneeskrachtige plant minder bekend hoewel ze in de volksgeneeskunde wel werd toegepast. Van de Veldsalie wordt vermeld dat ze dezelfde werking heeft als de echte Salie maar dan in mildere vorm. Ze bevat minder etherische olie die vooral bepalend is voor de  medicinale werking van de echte Salie. Daardoor bevat de Veldsalie ook minder thujon, een stofje dat in hogere doseringen schadelijk voor onze gezondheid is. Het maakt Veldsalie tot een milder alternatief voor mensen die gevoelig zijn voor sterkere essentiële oliën.

De echte Salie wordt onder meer gebruikt bij keelpijn, tandvleesproblemen en ontstoken slijmvliezen in de vorm van  mondwater en gorgeloplossingen. Ook bij overmatige zweetproductie kan Salie in de vorm van een thee of tinctuur inwendig worden ingenomen of uitwendig worden gebruikt in de vorm van een spray of deodorant. Ditzelfde geldt voor zweetvoeten waar een bad met Salie-thee goede diensten kan verlenen. Bovendien wordt het kruid ingezet ter bevordering van de spijsvertering en bij spijsverteringsklachten als winderigheid. Inwendig gebruik van Salvia officinalis wordt in hogere doseringen en/of voor een langere tijdsduur afgeraden vanwege het stofje thujon dat erin voorkomt.

Als milder alternatief kan Veldsalie worden gebruikt. Ook Veldsalie bevat aromatische essentiële oliën met verbindingen zoals cineol, borneol en kamfer, die verantwoordelijk zijn voor de antimicrobiële en ontstekingsremmende eigenschappen en flavonoïderijke componenten zoals luteoline en apigenine met een antioxidatieve- en hormoonregulerende werking.

Van Veldsalie wordt aangegeven dat ze net als de echte Salie, fyto-oestrogenen bevat die mogelijk verlichting kunnen bieden bij hormoongerelateerde klachten als opvliegers in de menopauze. De effecten zijn mild en het kruid moet regelmatig en langdurig worden gebruikt voor een merkbaar effect. Tegelijkertijd kan het hormonale stemmingswisselingen verlichten en het zenuwstelsel zachtjes stabiliseren. De aanwezige tannines hebben een samentrekkend effect op de slijmvliezen. Het kalmeert slijmvliezen, beschermt geïrriteerd weefsel en vermindert ontstekingsprocessen. Ook een thee of tinctuur van Veldsalie kan daarom nuttig kan zijn bij keelpijn, tandvleesproblemen of ontstoken slijmvlies. De aanwezige bitterstoffen en etherische olie stimuleren de spijsvertering en hebben een gunstig effect hebben op winderigheid of stressgerelateerde buikklachten.

Een hydrolaat van echte Salie, dat wordt gewonnen middels destillatie, stimuleert volgens Suzanne Fisscher-Rizzi (das grosse Buch der pflanzenwasser) het zelfhelend vermogen van het lichaam bij langdurige ziekte. Hiervoor kan het als ruimtespray worden gebruikt. Salie-hydrolaat wordt daarnaast ingezet:

• als gezichtswater. Het is zeer geschikt bij acne en een vette, onreine huid met grove poriën. De auteur vermeld ook dat het huidbeschadigende, vrije radicalen op de huid kan binden en zo vroegtijdige veroudering van de huid kan tegengaan. Het hydrolaat kan als gezichtspray worden gebruikt of worden verwerkt in een dag- of nachtcrème.
• als huidspray of deodorant. Vanwege de zweetremmende en desodorerende werking is saliewater zeer geschikt als huidspray of als ingrediënt in een deodorant. Ook kan het hydrolaat worden gebruikt om mee te wassen. Zeer verfrissend werkt het hydrolaat wanneer het 1:1 wordt vermengd met munthydrolaat of een paar druppeltjes etherische muntolie (1 druppeltje op 10 ml hydrolaat). Saliewater kan verlichting brengen bij verhoogde zweetproductie, nachtelijke zweetaanvallen, zweetuitbraak vanwege nerveusheid en opvliegers tijdens de menopauze.
• Als voetspray of waswater. Het hydrolaat is ook inzetbaar bij zweetvoeten wanneer het regelmatig wordt gebruikt of bij vermoeide voeten.
• als mondspray, mondspoeling of gorgelwater. Salie-hydrolaat helpt bovendien als het gaat om irritatie in de mond en keelholte. Een kriebelige keel, tandvleesproblemen of ontstekingen van de mond- en keelholte profiteren van het samentrekkende en antimicrobiële effect. Het kan ook helpen bij beginnende infecties van de amandelen, verkoudheid en halspijn.

Suzanne Fisscher-Rizzi heeft deze toepassingen genoemd voor de echte Salie. Omdat de Veldsalie een milder maar vergelijkbaar effect heeft als de echte Salie kan vermeld worden dat bovenstaande inzetgebieden ook voor de Veldsalie van toepassing zijn.

In Nederland kun je de Veldsalie helaas niet verzamelen omdat de plant beschermd is maar je kunt ze eventueel proberen in de tuin aan te planten of een hydrolaat maken uit de echte salie (Salvia officinalis). Wil je meer weten over de Salie en hoe je deze kunt gebruiken, lees dan verder op de pagina "Medicijnplanten" in de menubalk onder het kopje "Keukenkruiden".

Ik heb net voordat de wei werd afgemaaid nog snel een bos Veldsalie kunnen plukken en ga het destilleren voor een verfrissende zomerspray. In mijn blog over de Witte Dovenentel kun je lezen hoe je bij het destilleren van kruiden te werk gaat en hoe je thuis een hydrolaat kunt maken met een pan en een ronde metalen schaal, zonder dat je hiervoor een dure destille hoeft aan te schaffen.